Mesaj ve İslami Eğitim

Antlaşma Elçisi Reşad Halife'nin geride bıraktığı miras hakkında uzun zamandır düşünüyorum. Özellikle Yetkilendirilmiş İngilizce Versiyon, videolar, ses kayıtları, perspketif yazıları ve diğer materyallerin konumu konusunda farklı görüşler bulunuyor. Kimileri yalnızca kitabı kabul edip geri kalan her şeye şirk korkusu ile bakmanın sakıncalı olduğunu düşünürken, kimileri de bütün materyalleri aynı seviyeye koyuyor.

Ben artık bu iki yaklaşımın da meseleyi tam olarak açıklamadığını düşünüyorum.

Mesaj ve Dini Eğitim Aynı Şey Değildir

Öncelikle mesaj ile dini eğitimi birbirinden ayırmak gerektiğine inanıyorum.

Mesaj, insanların sorumlu tutulduğu şeydir. Mesaj hakemdir. Mesaj hüküm kaynağıdır. Mesaj itaat kapsamındadır. Sınırları bellidir. Parmakla gösterilir.

(5:92) TANRI’ya itaat edin, elçiye itaat edin ve dikkatli olun. Eğer yüz çevirirseniz, o zaman bilin ki elçimizin tek görevi mesajı etkili bir şekilde iletmektir.

Buna karşılık eğitim farklı bir şeydir. Eğitimin amacı hüküm koymak değil, insanlara öğrenmelerinde yardımcı olmaktır. Bir öğretmen yeni bir matematik kitabı yazmasa bile matematik öğretebilir. Bir öğretmen ders kitabının yerine geçmez ama öğrencinin kitabı daha iyi anlamasına yardımcı olur. Öğretirken hatalar da yapabilir.

Ben Reşad Halife'nin videolarını, ses kayıtlarını, perspektif yazılarını ve diğer çalışmalarını bu çerçevede değerlendiriyorum. Bunlar mesajın kendisi değil, İslami Eğitim (Islamic Education) materyalleridir. Nitekim Reşad Halife de bu dokümanları bu çerçevede değerlendirmiştir.

(1989 Çeviri Arka Sayfası)

Din Eğitimi Tanrı'nın Sistemidir

Bazı insanlar herhangi bir öğretmenden veya eğitim materyalinden faydalanmayı neredeyse şirk gibi görmeye başlamaktadır. Bu tamamen egodan ve kibirden kaynaklanmaktadır. Oysa Kuran böyle bir anlayış öğretmez.

Din Eğitiminin Önemi

(9:122) İnananlar harekâta çıktıkları zaman hepsi öyle yapmasın. Her gruptan birkaç kişi, vaktini din eğitimine ayırarak harekâta çıksın. Böylece geri döndüklerinde bilgiyi halklarına aktarabilirler ki, onlar dini olarak bilgilendirilmiş kalsınlar.

Bu ayet açıkça bize din eğitiminin Tanrı'nın sistemi olduğunu göstermektedir. Bazı inananlar dini öğreniyor, sonra dönüp öğrendiklerini başkalarına öğretiyorlar. Bu kişiler bunu yaparken vahiy almıyorlar, yeni bir kitap getirmiyorlar ve dini otorite haline de gelmiyorlar. Ancak buna rağmen Tanrı onların eğitim vermesini istiyor.

Demek ki öğrenmek ile itaat etmek aynı şey değildir.

Bir öğretmenden faydalanmak şirk değildir.

Bir öğretmenin bilgisinden yararlanmak onu ilahlaştırmak değildir.

Şirk, bir insanı Tanrı'nın yanında hüküm koyucu veya dini otorite haline getirmektir.

İslami Eğitim Materyalleri Neden Değerlidir?

Bazı kardeşlerimiz eğitim materyallerinde hata bulunabileceğini görünce bunların tamamını reddetmeye yöneliyorlar. Bu yaklaşımı doğru bulmuyorum.

Çünkü bir materyalde hata bulunabilmesi, onun tamamen değersiz olduğu anlamına gelmez.

Bugün bir doktorun bütün görüşleri kusursuz değildir.

Bir öğretmenin bütün anlattıkları eksiksiz değildir.

Bir bilim insanının bütün yorumları hatasız değildir.

Buna rağmen onlardan öğrenmeye devam ederiz.

Ben Reşad Halife'nin eğitim materyallerinin çok büyük kısmının doğru ve faydalı bilgiler içerdiğini düşünüyorum. Belki yüzde doksanı, hatta yüzde doksan beşi insanlara Kur'an'ı daha iyi anlamalarında yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte şunu net ve kalın harflerle belirteyim, bu materyallerin mesajın kendisi olmadığını da kabul ediyorum. Mesaj ayrılmıştır, bize teslim edilmiştir ve etkili bir biçimde aktarılmıştır.

Eğitim materyallerinde hata bulunabilir, yorum farklılıkları olabilir veya bazı konularda farklı açıklamalar karşımıza çıkabilir. Bu durum onları değersiz yapmaz. Sadece onları ait oldukları kategoriye yerleştirir. Bunlar hakem, hüküm değildir. Bunlardan hüküm çıkarılmaz. İtaat kapsamına girmezler. Doğru ise kabul edilir, yanlış ise kabul edilmez. Teyit mekanizması da bunlara belirli bir otorite verir. Otorite verildiği andan itibaren eski-yeni açıklama gibi insan kaynaklı kriterler ortaya konulmak zorunda kalınacaktır. Bu nedenle teyit diyenlerin de yanıldığını düşünüyorum. Bunları kabul etmenin/etmemenin tek kriteri DOĞRU veya YANLIŞ olmalarıdır. Nitekim ders veren bir öğretmenin dediği doğru ise doğrudur, yanlış ise yanlıştır. Bu kadar basit. Bunun ötesinde nasıl bir anlam yüklenebilir?

Sonuç

Benim vardığım sonuç oldukça basittir.

Yetkilendirilmiş Çeviri ve sunduğu mesaj bütünü, insanların sorumlu tutulduğu mesajdır. Hakem odur. Hüküm kaynağı odur. İtaat kapsamına giren odur.

Videolar, ses kayıtları, perspektif yazıları ve diğer çalışmalar ise İslami Eğitim (Islamic Education) kapsamındadır. Bunlar yeni bir mesaj değildir. Yeni bir otorite değildir. Ancak insanların mesajı daha iyi anlamalarına yardımcı olan eğitim materyalleridir.

Bu nedenle iki aşırı uçtan da uzak durmak gerektiğini düşünüyorum. Bana göre bir uç kendi anlayışını ilah edinen ve bu ilah üzerinden insanları kamçılayan yeni bir sözümona Kurancılık akımı doğrucaktır, nitekim 5:6 ayeti için kendi anlayışını mutlak gibi görüp, niyet getirenleri üst perdeden tekfir edenlerin durumu budur, diğer uç ise Teslimiyet'in sözümona Sünniliğini doğruacaktır diye hissediyorum. Zamanla göreceğiz. Ne bu materyalleri ikinci bir vahiy seviyesine yükseltmek doğrudur, ne de korku ve şüphe nedeniyle onların tamamını değersiz görmek doğrudur. Onlardan rehberlik aranmaz ama iyi bir öğrenme aracıdır.

Mesajı mesaj olarak, eğitimi eğitim olarak değerlendirdiğimizde hem Tanrı'nın din eğitimi sistemi korunmuş olur hem de dini otorite yalnızca mesajda kalır.

Not: Bu makalede "Mesaj" ile "İslami Eğitim (Islamic Education)" arasında bir ayrım yapılmıştır. Bu ayrım, dini otoritenin sınırlarını ve eğitim materyallerinin konumunu anlamaya yönelik kişisel bir metodoloji çalışmasıdır.

Aşağıda Reşad Halife'nin bu dökümanları nasıl isimlendirdiği ile alakalı örnekleri inceleyebilirsiniz.

Mart 1988 Perspektif